
شهر کردنشین وان در پنج کیلومتری شرق دریاچهای به همین نام در آناتولی شرقی (ارمنستان پیشین و ترکیه امروزی) قرار دارد. ناحیهای که این شهر در آن واقع شده، درهای سرسبز و حاصلخیز به طول تقریبی بیست و عرض شش کیلومتر است که از کوهستانهای بلند پیرامون سیراب میشود. خط راهآهن تهران- استانبول نیز از همین دره و از شمال شهر وان عبور میکند و در حاشیه دریاچه به پایان میرسد. در اینجا، قطار و یا محموله آن سوار کشتیهای بزرگی میشود تا در آن سوی دریاچه بر روی ادامه خط آهن قرار گیرد. ناحیه وان همچنین به سبب گربههای سپیدِ زیبا و معروفش که چشمانی دورنگ دارند، شهرتی جهانی دارد.
ترجمه متن کتیبه
«خدای بزرگ است اهورامزدا، که بزرگترین خدایان است، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که خوشبختی را برای مردم آفرید، که خْـشَـیارشا را شاه کرد. تکِ بسیاری شاه، تکِ بسیاری فرمانروا.
من خشیارشا، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه سرزمینهایی با بسیار مردمان، شاه بر این زمینِ بزرگ و بس دور. پسر داریوش شاه، هخامنشی.
گوید خشیارشا شاه: داریوش شاه که مرا پدر بود، به خواست اهورامزدا بسا بهترینها بکرد و فرمان کندن اینجا را بداد، جایی که نپشتهای ننوشت. پسانگاه، من فرمان نبشتن این نپشته را دادم. اهورامزدا بپایاد با دیگر خدایان ، مرا و شهریاری مرا و آنچه که کردهام».

به خشنودی اورمزد

به اين تصوير از تخت جمشيد، در گاه ورودی شمال غربی تالاری بنام صد ستون خوب توجه کنيد.
اين در گاه جفت ديگری دارد که در اين عکس قسمتی از پشتش در قسمت راست عکس نمايان است (درگاه ها روبرو بهم قرار دارند)
و هر کدام از هشت تکه سنگ بزرگ تشکيل شده است.
سنگ اول از بالا دارای دو رديف نقش گاو که از فروهر نگاهداری می کنند را نشان می دهد که در آنها نيز هم فروهر و هم نقوش در هر دو رديف قرينه هم هستند. (در اين عکس ديده نمی شود)
سنگ دوم از بالا نشست شاهنشاه بر تخت، رئيس تشريفات (نفر روبرو) ملازم او و سنگ های زيرين سربازان را که به يال و يراق نظامی مجهز شده اند نشان می دهد.
سنگ زيرين ساده است و سنگ های ميانی هرکدام نقش 10 سربازمادی و پارسی مجهز به نيزه، کمان و سپر را نشان می دهد.
در جفت ديگر اين درگاه همين نقش ها به همين ترتيب با همان قد و قواره و يال و يراق ولی اينبار از جهت چپ آدم ها کنده کاری شده است. يعنی اگر در اين عکس سمت راست فرد
ديده می شود در جفت ديگر درگاه سمت چپ همان نفر را با همان يال و يراق وتجهيزات خواهيد ديد.
پنج سنگ هرکدام دارای ده سرباز جمعا پنجاه سرباز در هر جفت و در کل 100 سرباز در مجموع درگاه بچشم می خورد.
اگر وارد کاخ شويم يکصد ستون خواهيم يافت که هر سرباز نماد يک ستون و يا هر ستون نماد يک سرباز است. به احتمال می توان گفت که ستون های نظامی هخامنشی يکصد نفری بوده و هنگام
رژه های نظامی ده در ده کنار هم حرکت می کرده اند (در زمان پهلوی نيز بيشتر گروهان های نظامی يکصد نفره بود)
در ساخت کاخ ها، تالارها و پذيرائی در تخت جمشيد همگی از واحد صد صدی استفاده شده است. کاخ صد ستون با گاو بزرگی در دو طرف درگاه نگاهبانی می شود.
در درگاه جنوبی نقشی مشابه ولی اينبارنگاره ها نه بصورت سرباز بلکه بصورت آورندگان هدايا در رديف های پنج تائی بجای ده تائی نقش بسته اند
چنانچه اين درگاه ها را که روبرو بهم هستند را پشت به پشت بهم بچسبانيم يک آدم کامل از ترکيب راست و چپ نگاره ها بدست خواهد آمد.
درگاه شرقی و غربی صد ستون نقش نبرد سرباز هخامنشی با شير و گاو را نشان می دهد. کاخ صد ستون مربعی است حدود 70 متر در هر ضلع و مساحتی بالغ بر4700 متر مربع.
يکصد ستون 14 متری در ده رديف ده تائی قرار گرفته اند. سقف آن را ستون ها و ديوار پهنی حفاظت می کند.
تالار صد ستون را دالان باريکی فرا گرفته که از طريق دو درگاه در دو سوی تالار قابل راه يافتن است. تنها ايوان کاخ در ضلع شمالی قرار دارد که دارای 16 ستون است که تنها يک ستون
آن بر پا ايستاده است با احتساب اين 16 ستون تعداد ستون های تاراج 116 ستون می شود. پايان نگاره سازی و ساختمان اين کاخ به زمان پادشاهی اردشير يکم می رسد.
